ΣΤΑ ΠΑΛΑΙΟΠΩΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΙΓΛΗ ΤΟΥ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

By Ladylike & Fix Aνευ

June 20^th, 2019

Τι είναι αυτό που μας κάνει να αναζητούμε αντικείμενα, μικρά ή μεγάλα στα παλαιοπωλεία; Μια νοσταλγία ενδεχομένως; Μπορεί. Νομίζω ότι αυτό που οδηγεί τα βήματά μας κάθε φορά στο κέντρο της πόλης, στο Μοναστηράκι, στην Ερμού, στου Ψυρρή, εκεί όπου βρίσκονται τα πιο γνωστά και πιο οργανωμένα παλαιοπωλεία του κέντρου είναι ότι αγαπάμε τα αντικείμενα με ιστορία που μπορούν ακόμα και σήμερα να έρθουν να συνομιλήσουν με το σήμερα και να κερδίσουν τις εντυπώσεις. Ακριβώς αυτό το απάντημα παρελθόντος και παρόντος είναι που αντικρίζει κανείς σε μια βόλτα στα παλαιοπωλεία της Αθήνας. Χιλιάδες μικροαντικείμενα, μεγάλα έπιπλα, κορνίζες, καθρέπτες, όπλα, εργαλεία επαγγελματιών μιας άλλης εποχής που έχει για πάντα χαθεί. Κι από την άλλη οι σύγχρονοι επαγγελματίες, οι περισσότεροι από τους οποίους μπήκαν στο επάγγελμα συνεχίζοντας την ιστορία γονιών και παππούδων, αποφασισμένοι να δώσουν νέα πνοή σε όλα αυτά, ώστε να βρουν μια νέα θέση στα σπίτια μας. Η δική τους παράδοση συναντά τη σύγχρονη και γρήγορη ζωή μας σαν μια όαση νοσταλγίας, μια όαση μοναδικότητας.

Επιμέλεια: Λία Παπαϊωάννου

Φωτογραφίες: Γιώργος Βελλής

Πρώτη στάση το παλαιοπωλείο Gallery των Λαών στην Ερμού 101, εκεί όπου αντίκες και πίνακες σκεπάζουν τα πεζοδρόμια και οι παλαιοπώλες μπαινοβγαίνουν στα μαγαζιά τους επιθεωρούν εργασίες στα μικροέπιπλα και απαντούν στα παζάρια των πελατών. «Ο παππούς μου το 1938 ξεκίνησε το μαγαζι και ήταν ιδρυτικό μέλος του σωματείου παλαιοπωλών, που είναι το τρίτο σε παλαιότητα σωματείο στο νομό Αττικής. Συνέχισε την πορεία του ο μπαμπάς μου και μετά εγώ. Είμαι τρίτη γενιά παλαιοπώλης και τώρα έχει έρθει και η τέταρτη, ο γιος μου», λέει ο Ανδρέας Λαός. Στο βάθος του καταστήματός του σχεδόν έναν ολόκληρο τοίχο πιάνει μια τεράστια χρυσή κορνίζα. Αυτό είναι και το πιο σπάνιο αντικείμενο που έχει έρθει στα χέρια του. Όπως λέει το ανακάλυψε σε ένα χωριό της Νότιας Γαλλίας. «Πέρασα τουλάχιστον τέσσερις ελέγχους για να την φέρω, γιατί πίστευαν ότι ήταν κάποιο από τα κομμάτια που στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έφυγα από το Λούβρο. Προτίμησαν να πάρουν το εσωτερικό που ήταν κάποιος πίνακας και έμεινε η κορνίζα μόνη της», εξηγεί.

ΣΤΑ ΠΑΛΑΙΟΠΩΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΙΓΛΗ ΤΟΥ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

Τον ρωτάω τι είναι αυτό που αγαπάει περισσότερο σε αυτή την δουλειά κι εκείνος χωρίς να το σκεφτεί απαντά: «Αγαπώ αυτή τη δουλειά όσο τίποτα άλλο, όσο και να με πληγώνει κάποιες φορές. Αγαπώ να ανακαλύπτω πράγματα και το ότι αυτή η δουλειά δεν έχει τέλος, έχει μόνο αρχή. Κάθε μέρα αποκτάς νέες γνώσεις και γνωρίζεις νέα αντικείμενα, πίνακες, έπιπλα, τα πάντα». Εκτός από την κορνίζα που δεν χωρούσε καν σε ένα απλό φωτογραφικό κάδρο, βλέπω πορσελάνες, κινέζικους δράκους και σετ τσαγιού γύρω μου και τον ρωτάω αν το όνομα Gallery των Λαών παραπέμπει σε αντικείμενα φερμένα από μακρινούς λαούς όπως εκείνοι της Ανατολής. Η απάντησή του με επιβεβαιώνει με έναν τρόπο αφού ο Ανδρέας Λαός έχει ταξιδέψει από την Ανατολή ως τη Δυτική Ευρώπη κι από εκεί ως την Αίγυπτο για να ανακαλύψει τα κομμάτια που φέρνει στο κατάστημά του.

Ο ήλιος έχει ανέβει ψηλά όταν πια φεύγω από εκεί και η ζέστη είναι αφόρητη. Με τις σκέψεις μου δοσμένες σε αυτή τη μίξη παρελθόντος και παρόντος, το χέρι δεν μπορεί να οδηγηθεί παρά σε μία παγωμένη Fix Άνευ. Η παράδοση της Fix, η φρεσκάδα της νέας γαλάζιας της εμφάνισης και η εγγύηση πώς Άνευ αλκοόλ θα κάνω απρόσκοπτα τα παζάρια μου, θα δροσιστώ και επιπλέον δεν θα πάρω παρά ελάχιστες θερμίδες, είναι όλες οι εγγυήσεις που χρειάζομαι.

Επόμενη στάση η πλατεία Αβησσυνίας, η «Μέκκα» των παλαιοπωλείων και των επαγγελματιών του είδους. Όλοι φίλοι μεταξύ τους, μιλούν, βοηθούν και εργάζονται δίπλα δίπλα όπως έκαναν οι μπαμπάδες και οι παππούδες τους. Στο πρώτο κατάστημα που συναντώ, αυτό του Βασίλη Μοτάκη "Motakis Antiques" στο νούμερο 11 της πλατείας δεν βρίσκω τον ίδιο αλλά τον καλύτερο φίλο του. Ο Παναγιώτης Κιούσης, «Υποστράτηγος εν Αποστρατεία» διευκρινίζει, γνώρισε την οικογένεια Μοτάκη ως συλλέκτης. «Ξεκίνησα τη συλλογή μου με κομμάτια του 1821, με κομμάτια που είχαν πάνω τους οι οπλαρχηγοί και οι Αρματωλοί και οι Κλέφτες. Τώρα τα έχω εκποιήσει όλα. Όλοι οι συλλέκτες κάποια στιγμή ότι έχουν μαζέψει ή το χαρίζουν σε κάποιο μουσείο ή το πουλάνε» λέει ο Παναγιώτης και εξηγεί πως πια με τον Βασίλη είναι αδελφικοί φίλοι κι από όταν αποστρατεύθηκε περνά τον περισσότερο χρόνο του στην πλατεία. «Του έχω πει μία φορά που είχε παραλαβή “αυτό άστο στην άκρη, θα το πάρω εγω”. Ήταν ένα καρυοφύλλι του 1821 με το όνομα του οπλαρχηγού πάνω. Το έκανα δώρο μετά σε έναν γάμο. Πάνω από το τζάκι δεν είναι άσχημο μέρος για όπλο των 3000 ευρώ», σημειώνει.

Τι είναι αυτό που αναζητά ο κόσμος στην Πλατεία Αβησσυνίας; Τι αντικείμενα πωλούνται περισσότερο; «Πιο πολύ ψάχνουν πίνακες, γιατί από τότε που σταμάτησε να δουλεύει η οικοδομή, δεν παίρνει πια ο κόσμος σπίτια και άρα δεν αγοράζουν κι έπιπλα. Υπάρχουν βέβαια συλλέκτες για όλα τα αντικείμενα. Υπάρχουν συλλέκτες για πράγματα όπως τα καπάκια από τις μπύρες μέχρι πίνακες αμύθητης αξίας. Μια φορά μέσα στην πλατεία είχε πουληθεί και πίνακας του Θεόφιλου, έχουν πωληθεί αξιόλογα κομμάτια», λέει ο Παναγιώτης.

«Τα εγγόνια πολλές φορές δεν τα θέλουν ή είναι πολλοί οι κληρονόμοι και καταλήγουν πάλι εδώ τα πράγματα. Εδώ είναι η βασική πηγή για τους περισσότερους συλλέκτες» θα καταλήξει ο Παναγιώτης Κιούσης πριν κοιτάξουμε μαζί την ταμπέλα του μαγαζιού για να δούμε πότε ήταν που ο πατέρας του Βασίλη Μοτάκη, ο Μπάρμπα Νίκος το έστησε στην πλατεία. Από το 1952 μέχρι σήμερα, παραπάνω από μισός αιώνας δρόμος και χιλιάδες αντικείμενα.

Λίγο πιο κει ο πρόεδρος του σωματείου παλαιοπωλών Εμμανουήλ Λυγιδάκης έχει παραλαβή στο κατάστημα του «Το Παλαιοπωλείον» στο νούμερο 6. Ο αδερφός του μου δείχνει τα ιδιαίτερα κομμάτια του καταστήματος. Ψυγεία, τουλάχιστον 60 ετών, παλιοί ανεμιστήρες, ένα υπέροχο πιάνο, ραδιόφωνα και βαλίτσες βγαλμένες από άλλη εποχή, πίνακες και στα ταβάνια κρεμασμένα vintage φωτιστικά και πολυέλαιοι. Όταν ο Εμμανουήλ ξεμπερδεύει με τις μεταφορές των επίπλων στους πάνω ορόφους του καταστήματος παίρνουμε μια ανάσα και τα λέμε. «Το μαγαζί το άνοιξε το 1934 ο παππούς μου, μετά το ανέλαβε ο πατέρας μου και τώρα εγώ και ο αδερφός μου. Μου άρεσε αυτή η δουλειά από μικρός. Δεν υπάρχει παράξενο αντικείμενο, όταν αγαπάς μια δουλειά αγαπάς και όλα τα αντικείμενα. Υπάρχουν κομμάτια που έχουν περάσει από τα χέρια μου που είναι δύσκολο να ξαναβρεθούν. Πρόσφατα ας πούμε είχα ένα πιάνο με ουρά, του 1885, το οποίο πωλήθηκε και πήγε στην Κίνα. Οι Έλληνες πελάτες πλέον είναι ελάχιστοι. Οι Έλληνες θα αγοράσουν και έπιπλο και μικροαντικείμενο, οι τουρίστες περισσότερο μικροαντικείμενο και λιγότερο έπιπλο γιατί είναι μεγάλο το κόστος της μεταφοράς στο εξωτερικό» σημειώνει ο Εμμανουήλ.

Ο ίδιος δεν είναι μόνο λάτρης της δουλειάς αλλά και του εμπορεύματός του, όπως λέει. «Έχουν έρθει πράγματα πολλές φορές που τα έχω κρατήσει για τον εαυτό μου. Από ένα σημείο και μετά δεν είναι θέμα του τι έρχεται όσο του τι χώρο έχεις πλέον. Το σπίτι μου κάποτε ήταν όλο μέσα με παλιά αντικείμενα, όλο όμως. Αλλά κάποια στιγμή χώρισα και έμειναν όλα τα αντικείμενα εκεί. Τώρα που ξαναπαντρεύτηκα κράτησα μόνο κάποια κομμάτια. Αγαπώ τρομερά αυτή τη δουλειά. Αν δεν την αγαπάς, όπως και κάθε δουλειά δεν την κάνεις σωστά», εξηγεί.

Ο Εμμανουήλ -πρόεδρος γαρ- μεταφέρει και τους προβληματισμούς του για τον κλάδο. «Στον χώρο μας υπάρχει αυτή τη στιγμή υπερπληθώρα εμπόρων, που το κάνουν μόνο και μόνο για τα λεφτά, για να το πω λαϊκά. Έχουν μπει πάρα πολλοί στο χώρο κι αυτό είναι πολύ σοβαρό, γιατί δεν είναι μόνο μαγαζιά που δεν είναι νόμιμα, αλλά και πολλοί ιδιώτες που πουλάνε μέσω Internet (και δεν μιλάω για έναν ιδιώτη που πουλάει μια τραπεζαρία, μιλάω για συστηματική πώληση). Υπάρχει αθέμιτος ανταγωνισμός. Δεν μπορώ εγώ να έχω ενοίκιο, να πληρώνω πεζοδρόμιο, να βγάζω άδεια -που για να βγάλεις θες και λευκό ποινικό μητρώο- και να πληρώνω ταυτόχρονα και όλα τα άλλα και να έρχονται και να ανοίγουν μαγαζιά χωρίς ταμειακή μηχανή και χωρίς να πληρώνουν παρά μόνο ενοίκιο και να μιλάμε για ανταγωνισμό. Υπάρχει ένα κύκλωμα που λειτουργεί εις βάρος των νομίμων και εδώ και πολλά χρόνια δεν υπάρχει κράτος για να σταματήσει αυτή η κατάσταση», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Όσο για το θέμα «παζάρι» που είναι συνυφασμένο με τα παλαιοπωλεία ο έμπειρος παλαιοπώλης μου δίνει την πρόβλεψή του: «Το παζάρι ζει ακόμα, αλλά η άποψη μου είναι πως βρίσκεται στα τελειώματα. Έχουν μπει πολλοί κακοί επαγγελματίες στον χώρο για να επιβιώσει».

Τελευταία στάση στου Ψυρρή, εκεί όπου στην Πρωτογένους στήθηκε πριν 9 χρόνια ένα παλαιοπωλείο με πολύ διαφορετική αίσθηση από τα άλλα. Στις «Παλιοσυνήθειες» η ατμόσφαιρα είναι μεν ίδια προς τη νοσταλγία αλλά και μοναδική. Ο λόγος είναι μάλλον πως εδώ συναντώ την πρώτη γυναίκα ιδιοκτήτρια παλαιοπωλείου. Και μάλιστα μία γυναίκα που δεν μπήκε σε μία οικογενειακή επιχείρηση αλλά ξεκίνησε από το μηδέν, με μόνο της όπλο τις γνώσεις της ως διακοσμήτρια. «Είμαι διακοσμήτρια και με την κρίση το γύρισα και άρχισα να φτιάχνω πράγματα με ό,τι έβρισκα στα σκουπίδια. Άνοιξα λοιπόν τις “Παλιοσυνήθειες” που είναι το πρώτο νεοτεριστικό παλιατζίδικο, που έχει vintage, retro, second - hand πράγματα. Στην αρχή είχαμε και ρούχα και τα πάντα όλα. Είναι μαγαζί που δημιουργήθηκε στην κρίση και σήμερα, μαζί με το κατάστημα μας στον Ταύρο είναι η μεγαλύτερη στο είδος της αγορά στην Ελλάδα» θα πει η Άντα, ενώ εγώ ανοίγω μία Fix Άνευ ακόμα να δροσιστώ γιατί κάτι εκεί στα χρώματα και στο κλίμα του μαγαζιού με εμπνέει για ενα διάλειμμα χαλάρωσης.

«Μπορείς να βρεις ότι φανταστείς, εδώ ας πούμε τώρα έχουμε ένα σετ επίπλων παλιού τυπογραφείου, την πρέσα και το έπιπλο όπου έβαζαν μέσα τα στοιχεία. Είναι σαν σετ “φτιάξε το παλιό τυπογραφείο μόνος σου”. Βρίσκεις ιδιαίτερα πράγματα, από παλιά επαγγέλματα, εργαλεία που έχουν δουλευτεί, από επαγγέλματα που έχουν εξαφανιστεί ή που δεν ασκούνται πια έτσι», καταλήγει η Άντα με το ζεστό της χαμόγελο και μας αφήνει να περιδιαβούμε στους χώρους φεύγοντας για να κάνει μία ακόμα παραλαβή.

Μου φαίνεται παράξενο που όλα αυτά τα παλιά αντικείμενα δεν σταματούν να ανακαλύπτονται να πωλούνται και να αγοράζονται, να αλλάζουν χέρια. Αντικείμενα γεμάτα ιστορίες που δεν εξαντλούνται ποτέ. Αντικείμενα που φέρουν ακόμα πάνω τους στοιχεία μιας παράδοσης μεγάλης. Μιας παράδοσης που σε αντίθεση με άλλα στοιχεία του παρελθόντος που πρέπει να χαθούν οριστικά, πρέπει να διατηρηθεί. Για χάρη της νοσταλγίας, για χάρη της αθωότητας, για χάρη της καλαισθησίας, για χάρη του σήμερα που τόσο μπορεί να εμπλουτιστεί από αυτά.